jeugd

Het engagement van de Jeugd van tegenwoordig

Opiniestuk naar aanleiding van de Internationale Dag van de Jeugd

De internationale dag van de jeugd staat in het teken van engagement. Zo’n internationale dag dient meestal een dubbel doel. Hij wil de aandacht vestigen op wat belangrijk is, maar vaak te vanzelfsprekend lijkt. En het thema van een “internationale dag van” wijst vaak op een probleem. Wat is er mis met de jeugd van Europa, en wat met hun engagement ?

Als ik afga op mijn zomertoer langs jeugdkampen, speelpleinen, en festivals,  op mijn ontmoetingen met leerlingen in Vlaams centrumsteden, op de dynamiek van  de eerste Europese jeugdwerkconferentie afgelopen juli… merk ik vooral veel talent, inzet en enthousiasme. Als ik afga op berichtgeving in de media, lees, hoor en zie ik berichten over kinderen die problemen hebben en jongeren die een probleem zijn. Als ik afga op stukken wetenschappelijk onderzoek, lees ik dat de jeugd van tegenwoordig, in Vlaanderen toch, grosso modo dezelfde verwachtingen koestert als die van 20 jaar geleden, maar dat die verwachtingen voor een deel van de jeugd van tegenwoordig vaker werkelijkheid worden dan voor een ander deel.  Als Minister van Jeugd ontmoet ik in Vlaanderen formeel niet altijd dezelfde jeugd die ik als Brusselaar informeel tegen het lijf loopt. De jongeren die op deze 12^de augustus deelnemen aan de Picnic Eurotastic in het Warandepark, zijn niet dezelfde jongeren die morgen op 13^de augustus rondhangen in Peterbos.

De dualiteit bij de jeugd in de hoofdstad van Europa is een concentraat van de dualiteit bij de jeugd van Europa zelf. Het aandeel jeugd in de Europese bevolking daalt, en binnen dat dalend aandeel, groeit het aantal kinderen geboren in gezinnen uit niet-Europese migratie. Terwijl Europa vergrijst, ver’groenen’ de steden. Het jeugdbeleid van Europa is verweven met het stedelijk beleid in Europa. Het menselijk potentieel dat de toekomst van Europa mee vorm moet geven wordt diverser.  Het is nog een vraag of ook het engagement van jongeren diverser wordt, en als dat zo is, of die diversiteit door het beleid (h)erkend wordt, zowel door dat van Europa als dat van de lidstaten.

De resolutie 2159 van 2009 van het Europees Parlement over een EU-strategie voor jongeren legt in 18 overwegingen en 105 bedenkingen en voorstellen in elk geval een solide basis voor een Europees beleid waarin jongeren inspraak (kunnen) krijgen in het Europa van morgen. Waarin erkend wordt dat jongeren niet alleen recht hebben op toegang tot onderwijs, gezondheidszorg, ontmoeting, cultuur… maar ook zelf een eigen bijdrage leveren tot het beleid. Waarin vrijwillig engagement erkend wordt naast onderwijs als bron van competenties en vaardigheden, en naast bezoldigd werk als socialiserende en structurerende factor. En waarin erkend wordt dat niet alle jeugd in Europa dezelfde kansen krijgt om een engagement op te nemen. 2011 wordt het Europees jaar van het vrijwillig engagement, en een eerste toetssteen voor het concretiseren van die resolutie.  Als voorzitter van de Europese Raad voor ministers bevoegd voor Jeugd bereid ik momenteel een resolutie voor, waarin het jeugdwerk de erkenning en de ondersteuning krijgt die het toekomt.  Onder meer door het respect voor de autonomie van het jeugdwerk, het verhogen van de mobiliteit van jeugdwerkers en het engagement dat jeugdwerkers op alle niveaus kunnen deelnemen aan het beleid, verankeren we het jeugdwerk stevig in onze Europese toekomst.

De voorwaarden hiervoor zijn gekend: het stimuleren van gelijke onderwijskansen, het versterken van de interactie tussen school en werk, en tussen onderwijs, onderzoek en innovatie, het bevorderen van fysieke en culturele mobiliteit van kinderen uit kansarme gezinnen, het bevorderen en erkennen van expertise op het vlak van interculturaliteit, het geven van ruimte voor ontmoeting en inspraak, het herkennen en erkennen van vaardigheden buiten de formele leeromgeving…  Overheden moeten ruimte geven aan wie bereid en in staat is een engagement op te nemen, en  zelf een engagement opnemen tegenover wie daar de draagkracht of competenties niet voor hebben. Gezinnen moeten ruimte krijgen om hun kinderen  op te voeden mondige, open en democratische volwassenen. En afwezige ouders moeten gecompenseerd worden door aanwezige overheden.

Het belang van vrijwillig engagement van jongeren om verantwoordelijkheid op te nemen voor zichzelf en voor elkaar, en voor andere generaties, is het verzekeren van een solidaire samenleving die armoede uitsluit en talent insluit. De erkenning ervan is die van spel en ontmoeting op zich, van engagement als vorming van verantwoordelijke burgers, van het overdragen van waarden en normen die de rechten van kinderen en dus de mensenrechten versterken. Het is de bevestiging dat vrijwillig engagement niet alleen een sociale, maar ook een economische impact heeft.  Die erkenning betekent ook dat we bijzonder alert moeten zijn dat vrijwillig engagement niet alleen opgenomen wordt door die jongeren, die vandaag ook in ons onderwijs de beste kansen hebben, en dus de uitsluiting van de anderen nog versterkt.

Europa moet zijn jeugd een perspectief geven, als het van zijn jeugd een engagement verwacht. Het moet dat doen door uit te gaan van wat kinderen wel kunnen, in plaats van uit te gaan van wat ze niet, of minder goed kunnen. Een EU-jeugdstrategie moet instrumenten ondersteunen en ontwikkelen die het geloof van kinderen en jongeren in hun eigen mogelijkheden versterken.  Om hun eigen grenzen te verleggen, en de grenzen tussen mensen in de samenleving, en zo de grenzen van de samenleving zelf.  

Pascal Smet

Vlaams Minister van Jeugd